De komst van Kijfhoek
In januari 1980 werd het nieuwe rangeeremplacement Kijfhoek in gebruik genomen. Tegelijkertijd sloot het verouderde emplacement IJsselmonde. Op 21 mei 1980 volgde de officiële opening van Kijfhoek.
Het emplacement ligt tussen Rotterdam en Dordrecht, tussen kilometer 32.500 en 37.400. Een van de belangrijkste werkzaamheden was het heuvelen: het automatisch sorteren van goederenwagens over de verdeelsporen.
De Amerikaanse WABCO-installatie
Het oorspronkelijke heuvelsysteem was ontwikkeld door de Amerikaanse Westinghouse Air Brake Company (WABCO). Deze installatie vormde van 1980 tot 1999 de basis van het geautomatiseerde heuvelproces.
In deze periode beschikte Kijfhoek over 43 verdeelsporen. Dat aantal bleef ook tijdens de daaropvolgende Siemens MSR-32-periode behouden. Pas bij de modernisering in 2025 werden twee verdeelsporen opgeofferd voor calamiteitenwegen, waardoor er 41 overbleven.
Hoe werkte het heuvelproces?
Op de aankomstsporen werden de goederenwagens al ontkoppeld en ontlucht, zodat ze gereedstonden om geheuveld te worden. Het opduwen naar de heuveltop gebeurde destijds handmatig door de heuvelmachinist, met een heuvellocomotief van de serie 2200.
Voordat de locomotief de trein mocht opduwen, werd bij de treindienstleider Kijfhoek een witschakeling (rijweg) aangevraagd van het aankomstspoor naar de heuveltop. Zodra deze rijweg was ingesteld, kreeg de heuvelmachinist opdracht om de trein vanaf het aankomstspoor naar de heuveltop te duwen. Dit werd oprijden genoemd. Het vervolgens over de heuveltop duwen van de wagens heette heuvelen.
Bij het middengebouw, vlak voor de heuveltop, stond een rangeerder. Hij controleerde of de wagennummers overeenkwamen en of er geen vaste remmen op de wagens stonden.
Na het passeren van de heuveltop rolden de goederenwagens door de zwaartekracht verder. Pneumatisch aangestuurde wisselstellers leidden ze naar de toegewezen verdeelsporen, terwijl de railremmen hun snelheid regelden.
Zodra alle wagens van de trein over de heuveltop waren, reed de heuvellocomotief terug om achter de volgende te heuvelen trein te gaan staan. Die volgende trein stond inmiddels alweer klaar. Vooral tijdens de late dienst en de nachtdienst werd regelmatig met drie heuvellocomotieven gewerkt om het grote aantal wagens te kunnen verwerken.
In de WABCO-periode was er nog geen automatisch bijdruksysteem. Daarom moesten de wagens op de verdeelsporen af en toe worden bijgedrukt om ruimte te maken voor nieuwe wagens. Het bijdruksysteem werd pas in 1999 ingevoerd, bij de komst van het Siemens MSR-32-systeem.
Het Target Shooting-principe
Het WABCO-systeem werkte volgens het zogenaamde Target Shooting-principe. Daarbij werd de snelheid van de rollende goederenwagen zo geregeld dat deze het beoogde punt op het verdeelspoor met een passende snelheid bereikte.
Dit vereiste een nauwkeurige samenwerking tussen de besturing, de wissels en de railremmen. De heuvelprocesleider speelde bij het bewaken en begeleiden van het heuvelproces een belangrijke rol, samen met de medewerkers buiten op het emplacement.
De heuvelprocesleiders en de dagelijkse planning
In de WABCO-periode waren er per dienst twee heuvelprocesleiders aanwezig. Eén heuvelprocesleider hield zich bezig met het heuvelen zelf, terwijl de andere verantwoordelijk was voor de planning.
Beide heuvelprocesleiders werkten naast elkaar in de seinzaal. Vanuit hun werkplek hadden zij uitzicht over de verdeelsporen.
In die jaren werden op Kijfhoek circa 2.400 goederenwagens per dag geheuveld. Het zwaartepunt van het heuvelproces lag in de late dienst (15.00–23.00 uur) en de nachtdienst (23.00–07.00 uur).
Deze verdeling van taken en diensten laat zien hoe belangrijk niet alleen de techniek, maar ook de dagelijkse organisatie van het heuvelproces was. De historische foto's en verhalen in het archief geven daarnaast een beeld van de heuvellocomotieven en de mensen op Kijfhoek.
Administratieve systemen: MIS en IWBG
Naast de WABCO-heuvelbesturing werden voor de administratie in de loop der jaren verschillende systemen gebruikt:
- 1980 – circa 1992: MIS (Management Informatie Systeem).
- Circa 1992 – 1999: IWBG (Informatiesysteem WagenBewegingen Goederenvervoer).
Overgang naar MSR-32 in 1999
In 1999 eindigde de WABCO-periode en werd de heuvelbesturing vervangen door Siemens MSR-32. Daarmee begon een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van Kijfhoek.
